NHỚ LẠI VÀ SUY NGHĨ

Nhìn tòa nhà cao tầng với nhiều cửa kính hơi ánh biếc, nổi lên trong khuôn viên nhiều cây xanh của trường Đại học Bách khoa Hà Nội có tấm biển đồng khiêm tốn “Trung tâm Quốc tế Đào tạo về Khoa học Vật liệu – ITIMS” tôi liên tưởng đến những chuyện cách đây hơn một phần tư thế kỷ.

Hồi đó, đầu năm 1975, Bộ trưởng Tạ Quang Bửu đã quyết định cử một đoàn gồm 5 cán bộ đi thực hiện một dự án hợp tác với Hà Lan trong đó các trường Đại học Hà Lan giúp Việt Nam xây dựng hai phòng thí nghiệm đào tạo là Phòng Vi Điện tử ở Đại học Bách khoa và Phòng Nhiệt độ thấp ở Đại học Tổng hợp. Đất nước đang còn bị chia cắt, sự tàn phá của chiến tranh còn đang ngổn ngang, đoàn cán bộ đã qua sông Hồng trên cầu Long Biên đang gẫy sập, đến sân bay “quốc tế” Gia Lâm chỉ có một đường băng nhỏ hẹp để rồi đáp xuống sân bay Schiphol hiện đại nhất châu Âu lúc bấy giờ.

Thế rồi sau 4 tháng với sự giúp đỡ tận tình của các trường Đại học Hà Lan, với sự năng nổ học tập, khắc phục khó khăn của các cán bộ Việt Nam, vào lúc ăn mừng chiến thắng 30-4-1975 đoàn cán bộ đã đi bằng tàu hỏa xuyên từ Âu sang á để chuyên chở một số thiết bị khoa học cho hai phòng thí nghiệm. Và không lâu sau công nghệ làm tranzito MOS, làm mạch tổ hợp có vài chục linh kiện trên milimet vuông, kỹ thuật làm ni tơ lỏng, hêli lỏng, kỹ thuật đo từ hiện đại v.v… đã có ở Hà Nội, sinh viên có thể tận mắt nhìn thấy, thực tập, làm nghiên cứu …

Thời gian trôi qua nhanh chóng và cũng lắm chuyện thăng trầm. Đầu những năm 90, những công việc chuẩn bị cho một dự án mới hợp tác với Hà Lan về đào tạo cán bộ khoa học vật liệu bắt đầu rộn rịp. Hai phòng thí nghiệm Vi Điện tử và Nhiệt độ thấp là nòng cốt ban đầu của dự án. Anh thanh niên trẻ trung người Hà Lan trước đây là nòng cốt cho việc làm các thủ tục để phía Hà Lan duyệt các phòng Vi Điện tử và Nhiệt độ thấp nay là tiến sĩ Frans Bekker, râu tóc đã bạc nhưng vẫn nhiệt tình như xưa lo làm thủ tục cho dự án ITIMS. Một thành viên trong đoàn cán bộ đi Hà Lan ngày trước, nay là GS. TSKH. Thân Đức Hiền, làm chủ nhiệm dự án về phía Việt Nam.

Rồi những tin vui, dự án được hai bên Hà Lan và Việt Nam thông qua, nhiều trường đại học, nhiều giáo sư danh tiếng vui lòng tham gia dự án, hai trường Đại học Bách khoa và Tổng hợp dưới sự chỉ đạo của Bộ Đại học hết sức ủng hộ dự án. Và thế là dần dần tòa nhà ITIMS mọc lên. Nhìn những đường điện, nước, khí chạy nổi, chỗ thì treo lưng chừng, chỗ thì uốn theo những góc vuông đi sát tường ta thấy có những nét hơi giống với phòng thí nghiệm ở Đại học Tổng hợp Amsterdam. Phòng sạch với ánh sáng vàng, cán bộ nghiên cứu làm việc với những bộ áo quần kiểu phi công vũ trụ phảng phất như là phòng sạch ở Đại học Kỹ thuật Twente.

Các chương trình đào tạo của ITIMS in thành quyển đẹp, đã liên tục 8 khóa sinh viên cao học ra trường với các buổi lễ phát bằng áo thong xanh, mũ mão cân đai vuông vắn, hàng chục nghiên cứu sinh “phối hợp” cũng như “trong nước” đã bảo vệ tiến sĩ thành công, hàng trăm công trình nghiên cứu mang dấu ấn ITIMS đã được công bố …

Tất cả nói lên một dự án có mầm mống từ những năm 70, hình thành từ những năm 90, nay đã lớn mạnh bước vào thế kỷ 21.

Khi đã lớn mạnh, ta có nhiều điều kiện để suy nghĩ, hành động. Bản thuyết minh về dự án ITIMS có nhấn mạnh: trong công cuộc xây dựng và phát triển, Việt Nam rất cần đến vật liệu do đó rất cần đào tạo cán bộ có trình độ cao về khoa học vật liệu để phục vụ cho đất nước Việt Nam. Có lẽ đã đến lúc cả thầy và trò cùng nhau suy nghĩ ITIMS đã thực hiện được những gì cho mục tiêu đó?

ITIMS

( Nhại thơ Tố Hữu và lẫy kiều)

Mười năm có bấy nhiêu ngày

Mà xem quang cảnh đổi thay đã nhiều

Tòa nhà mới dập dìu bạn trẻ

Chữ ITIMS nét kẻ màu son

Đã nghe khí thổi lên non

Nitơ đã chảy thành con sông dài

Đã thấy máy trời tây mang lại

Đã thấy hồn hiện đại bay cao

Các phòng vi tính như sao

Website đã mở, truy vào thấy ngay

Máy phún xạ mỏng, dày, nhiều lớp

Từ trường xung choáng ngợp Tesla

Tủ vàng, phòng sạch nguy nga

áo choàng mũ mão như là phi công

Tinh vi từ kế mẫu rung

Từ dư, từ trễ, đường cong bão hòa

Chu trình từ hóa vẽ ra

Câu thần lại mượn bút hoa vẽ vời

Rằng trong hợp tác cơ trời

Bạn bè chung thủy có người Hà Lan

Mỹ Âu lãng đãng bóng vàng

á châu nay đã người sang người về

Dạo tìm khắp chợ đồng quê

Chiêu hiền đãi sĩ, học nghề đổi trao

Công trình nhiều kể xiết bao

Thạc sĩ, Tiến sĩ tính vào vài trăm

Trong làng vật liệu tương tầm

Nơi đây hoặc có giai âm chăng là

Sen tàn cúc lại nở hoa

Mười năm thành lập đông đà sang xuân

Lời quê chắp nhặt đôi vần

Thầy trò cũng được chút phần mua vui

TG: PGS. TS. Nguyễn Xuân Chánh